Türkiye'nin 1 Numaralı Sağlık Platformu
info@sagliklidunya.com

Zehirlenmeler Gıda Zehirlenmesi


Zehirlenmeler Gıda Zehirlenmesi

ZEHIRLENMELER : Vücuda alindiginda ya da temas ettiginde dokulann islevlerini bozan maddelere zehir, ortaya çikan bozulduga zehirlenme denir. Zehirler basit örseleyici maddeler, dogrudan degdikleri dokulara zarar veren yakici maddeler, çirpinmalara yol açan maddeler, sayiklama ya da komaya neden olan maddeler, kalbIn islevini bozan maddeler ve alyuvarlari etkileyen maddeler olarak siniflandirilabilir. Zehirler agiz yoluyla sindirim sistemine, solunum yoluyla akcigerlere alintr. Aynca birçok zehirli madde deriden emilerek vücuda girer. Bazi hayvanlarin isirigi ve sokmasi da zehirlenmelere yol açar. Çamasir sulanndan boyalara, böcek öldürücülerden ilaçlara kadar zehirleyici özelligi olan birçok madde günlük yasantida yaygin biçimde kullanildigindan, özellikle çocuklar için büyük tehlike olusturur. Bu maddeleri çocuklardan uzak tutmaya yönelik etkili önlemler alinmalidir.

Yapilmasi Gerekenler : Akut zehirlenmede ilkyardim için öncelikle yasamsal islevleri degerlendirmek gerekir. Karaciger ve böbrek gibi bazi yasamsal organlann islevlerini düzeltme isi sonraya birakilabilir. Ama koma ve havale gibi merkez sinir sistemini; tansiyon düsmesi, sok, kalp ntmindeki düzensizlikler ve kalp durmasi gibi dolasim sistemini; solunum yetmezligi ve solunum durmasi gibi solunum sistemini ilgilendiren belirtilere öncelik verilmelidir. Zehirli maddenin bilinmesi, hastaya uygulanacak ilkyardim ve tedavide büyük önem tasir. Bu nedenle zehirlenen kisinin yaninda bulunanlann hastanin durumunu aynntili biçimde ögrenmesi, zehnin ne zaman, ne miktarda ve hangi yolla alindigini belirlemesi, bu bilgileri hekime iletmesi son derece yararlidir.

Zehirli Maddenin Vücuttan Atilisi : Zehirli gazlann solunmasina bagli zehirlenmelerde hastayi bulundugu kapali ortamdan uzaklastirip açik havaya çikarmak gerekir. Bu yapilamiyorsa camlar açilarak içeriye temiz havanin girmesi saglanmalidir. Ortamda yanici gaz bulunmasi durumunda en küçük bir kivilcim olusumunu engellemek, elektrik dügmelerini açmamak gerekir. Agiz yoluyla zehirlenme durumunda kusturma ya da midenin yikanmasiyla mide bosaltilir. Midenin bosaltilmasi genellikle zehirli maddenin alimindan dört saat sonrasina kadar etkilidir. Bagirsak hareketlerini yavaslatan maddelerle ortaya çikan zehirlenmelerde, koma ve sok durumlarinda 12 saat sonra bile midenin bosaltilmasi etkili olabilir. Kusturmanin tehlikeli oldugu durumlar da vardir. Tuzruhu (hidroklorlk asit) ve kezzap (nitrik asit) gibi asitler, çamasir suyu (sodyum hidroksit) ve amonyak gibi alkaliler yakici zehirlerdir. Kusmayla bu maddeler yemek borusuna, bogaza ve agza daha çok zarar verecektir. Bilinç bulanikligi ve kaybi oldugunda ya da soluk boru suna kaçtiginda bogulmaya yol açabilecek köpüren sivilar alindiginda hastayi kusturmamak gerekir.

Hastanin kusturulmasi olanaksizsa ya da tehlikeliyse mide yikamasi yapilir. Ama yakici zehirlerde bu yöntem gene uygulanmamalidir. Emilimi yavas olan zehirlerde ya da hastaya 10-12 saat sonra müdahale edilebildiginde, sodyum sülfat ya da magnezyum sülfat gibi güçlü bir müshil yararli olabilir. Böcek ilaci, naftalin, fosfor ve yagda eriyen maddelerin alinmasi durumunda ise bagirsaklardan emilimi kolaylastiracagi için müshil verilmez. Agiz yoluyla zehirlenmede sorumlu maddenin niteligi bilinmese de, aktif karbon gibi emici özelligi olan ilaçlar zehrin etkisini azaltabilir. Suda çözünen 50-100 mg aktif karbon, midede önemli miktarda zehri emip bagirsaga geçmeden baglayabilir. Sindirim kanalina giren maddelerin büyük bölümü bagirsaklarda emilir. Aktif karbon, kusturucu bir maddeden önce ya da özgül bir panzehir ile birlikte verilmemelidir. Çünkü bu maddeleri de emebilir.

YAKICI MADDELERLE ZEHIRLENMELER : Evlerde en çok kullanilan yakici madde, çamasir süyu olarak bilinen yüzde 3-6lik hipoklorit çözeltisidir. Ayrica tuzruhu (hidroklorik asit) gibi asitler ve çamasir sodasi gibi güçlü alkaliler de evlerde kullanilan yakici maddeler arasinda yer alir. Çocuklarda hipokloritin öldürücü dozu 15-30 mldir. Bu ürünlerin içilmesi, agiz ve üst sindirim yollan mukozasinda örselenmeye bagli belirtilere yol açar. Agri, kanli olabilen kusma, yutak ve girtlak ödemi ortaya çikar. Agir olgularda yemek börusu ve mide delinebilir. Aynca asiri tansiyon düsmesi, bilinç bulanikligi ve korna görülebilir. Güçlü asit ve baz buharlannin solunmasi, örselenmeye bagli bogulma, öksürük ve akciger ödemine yol açar. Deride örselenmeye bagli bozukluklar ve degisik siddette yaniklar olusabilir.

Tedavi - Süt ya da mangnezyum sütü (rnagnezyum hidroksit), alüminyurn hidroksit ve nisastali su gibi mukoza koruyucu maddeler verilerek örseleyici sivinin seyreltilmesi saglanir. Mide yikamasi delinme olasiligi nedeniyle yapilmaz. Kusma yoksa ve yakici madde az miktarda alinmissa çok dikkatli biçimde mide yikanabilir. Kan, plazma ve sivi verilmesi, ödemler için kortizon, darlik olusmasini önlemek için yemek borusuna tüp sokulmasi gibi tedavi girisimleri uygulanir. Deri ve mukoza lezyonlari bol su ve sodyum tiyosülfat çözeltisiyle yikanir. Solunuma bagli brons kasilmasi aerosol biçiminde brons genisleticilerle ve kortizonla tedavi edilir. Antibiyotik ve bikarbonat verilmemelidir.

DETERJANLAR : Evlerde en çok kullanilan anyonik, iyonik olmayan ve katyonik tipleri vardir. Anyonik deterjanlarin yol açtigi belirtiler bulanti, kusma ve ishalle birlikte hafif mide-bagirsak örselenmesidir. Iyonik olmayan deterjanlarin hiçbir zehirli etkisi yoktur. Katyonik deterjanlar sindirim yollari için son derece örseleyicidir. Yutulmalarindan sonraki dört saat içinde bile ölümcül olabilen agir belirti-lere yol açabilirler. Bu tür zehirlenme bulanti, kusma, tansiyon düsmesi, sok,çirpinma nöbetleri ve komaya neden olabilir. Aynca deride örselenmeye bagli alerjik tepkiler ortaya çikabilir.

Tedavi - Sivi ve baglayici maddeler (magnezyum sütü, alüminyum hidroksit, nisastali su) verilmelidir. Iyonik olmayan deterjanlarin alinmasi durumunda agizdan sivi verilmesi yararli olabilir, ama herhangi bir tedavi gerekmez.

Katyonik deterjanlarla zehirleninede acil önlemler, solunum yollarinin açik tutulmasi, süt ya da aktif karbon verilmesi, agir olmayan durumlarda kusturma ve midenin yikanmasidir. Yemek borusu ve midede yara varsa, kusma ve mide yikamasi zararlidir.

Panzehir: Sabun, emilmeyen katyonik deterjanlan etkisizlestirmeye yarayan önemli bir panzehirdir.
Genel önlemler: Solunum yollari açik tutulmali, yatistinci ilaçlarla havale önlenmeli, tansiyon düsmesine karsi sivi verilmelidir.

KOZMETIKLER : Kozmetiklerin agizdan alinmasi özellikle çocuklarda sik rastlanan bir durumdur. Parfümlerin yutulmasi agizda yanma, titreme ve genel durum bozukluguna yol açar. Alinan miktar 30 cc'yi asmissa kusturma ve midenin yikanmasi gerekir. Daha düsük dozlarda ise alinan parfümü seyreltmek amaciyla agiz yoluyla sivi verilir. Oje ve aseton gibi eriticilerde de belirtiler aynidir ve benzer bir tedavi uygulanir. Tiras losyonlari, deodoranlar, saç tonikleri, günes yagi ve kremleri, kolonyalar belirli miktarda etil alkol içerir. Bu maddelerin almmasi agizda yanma, kusma, bazen de sarhosluga yol açar.

Tedavi - Parfümler için belirtilen tedavi uygulanir. Çocuklarda bu ürünlerin alinmasmdan sonra, havale ve korna ile seyreden alkole bagli kan sekeri düsmesi ortaya çikabilir. Tedavi için damar yoluyla sekerli çözeltiler verilir.

Tütün : Akut tütün zehirlenmesi, genellikle asiri sigara içilrnesinden sonra ortaya çikar ve sigaralarda yüzde S'e, purolarda yüzde 2'ye kadar çikan degisik yogunluktaki nikotinden kaynaklanir.
Eriskin için öldürücü doz, agiz yoluyla yaklasik 15-20 gr tütündür. Bir çocugun 1-2 gr tütün almasi ölümcül olabilir. Tek bir izmarit yutmak genellikle zehirlenmeye yol açmaz.

Genellikle sigaraya bagli olan akut tütün zehirlenmesi, bas agrisi, çarpinti, soguk terleme, solgunluk, tükuru k salgisinin artmasi, bulanti, kusma, ishal ve halsizlikle kendini belli eder. Doz yüksekse bitkinlik, çirpinma nöbetleri, solunum yavaslamasi, kalp ritminde düzensizlik ve korna görülür. Bes dakika ile dört saat arasinda degisen bir sürede o yüksek nikotin dozlanna bagli ölüm ortaya çikabilir.

Tedavi - Zehirlenme solunum yoluyla gerçeklesmisse, hasta açik havaya çikanlir. Kalp ve dolasimda nikotine bagli etkiler izlenir. Agiz yoluyla zehirlenme durumunda:
1) Mide yikanir.
2) Damar yoluyla sivi verilir.
3) Kalp-dolasim bozukluklari kontrol edilir.

GAZ VE BUHARLAR : Solunum yoluyla gerçeklesen zehirlenme durumunda hasta hemen açik havaya çikarilmali, soguktan korunmali ve hareket edip yorulmasi önlenmelidir. Zehirlenmeyi agirlastiracak bir akciger hasanna yol açmamak için hastanin yürütülmemesi gerekir. Solunum ileri derece güçlesmisse, hemen yapay solunum uygulanmalidir. Zehirlenme deriden emilim yoluyla gerçeklesmisse, hastanin zehirli madde bulasmis giysileri çikarilmali, vücudu hemen su ve sabunla yikanmalidir.

Gida Zehirlenmeleri : Günümüzde gida maddelerinin büyük bölümü az ya da çok islemden geçirilerek satisa sunulmaktadir. Ambalajli gida maddelerinin saglik kurallarina uygun biçimde üretilme ve üzerleri-ne son tüketim tarihlerinin yazilma zorunlulugu sayesinde insan sagligi için sakinca yaratma olasiliklan en aza indirilmistir. Ama besinlerin saklanmasinda ve hazirlanmasinda yapilan hatalar bazen zehirlenmeye neden olabilir. Aynca bazi besinler dogal hallerinde çesitli zehirli maddeler içerir. Bunlarin yanlislikla ya da asin miktarda yenmesi de zehirlenmelere yol açabilir.

BOTULIZM : Clostridium botulinum, oksijensiz ortamlarda çogalan bir bakteri turu dür. Urettigi zehir çok güçlüdür. Botulinus zehri (botulinus toksini) ya da botulin denen bu madde, çok az miktarda bile sinirsel iletinin kas liflerine geçisini engelleyerek felçlere yol açar ve solunum kaslannin felci sonucunda ölüme neden olur. C. botulinum genellikle toprakta yasar ve isiya dayanikli sporlar olusturur. Konservelenecek taze yiyeceklere bulasabilen bu sporlar, özellikle evde hazirlanan, uygun sicaldik derecesinde ve yeterince uzun süre pisirilmeden kapatilmis konservelerde gelismesini tamamlayarak bakteriye dönüsür. Kapali kap içindeki oksijensiz ortamda çogalan bakteriler botulinus zehrini salgilar.

Sporlann tersine bu zehir isi karsisinda kolayca parçalanip etkisini yitirir. Ama isitilmadan yenen bulasmis konserveleri yiyen kisilerde botulizm denen zehirlenme ortaya çikar. Zehirlenmenin ilk belirtileri olan mide bulantisi ve kusma genellikle zehirli yiyecegin alinmasini izleyen alti saat içinde görülür. Zehirlenen kisi yorgunluktan, bas agrisi ve bas döiimesinden yakinir. Görüsü bulaniklasir ve çift görme baslayabilir. Kaslardaki genel güçsüzlük solunum kaslanni da etkilediginden hastanin yasami tehlikeye girer. Solunum kaslan felcini atlatan hastalar genellilde iyilesir. Hemen tani konabilirse, zehri etkisiz duruma getiren panzehir verilerek hastamn yasama sansi artinlir.


Gıda Zehirlenmesi Konusuyla İlgili Diğer Makaleler